پایگاه اینترنتی نشر معارف اسلامی

و أبو عبد اللّه عليه السّلام فرموده:
ما عبد الله بشي‏ء أحبّ إليه من الحياء.
و فرمود:
أمرنا مستور مقنّع بالميثاق فمن هتك علينا أذلّه الله. [133]
و در حديث ثمالى وارد است كه:
وددت و الله أنّى افتديت خصلتين في الشّيعة لنا ببعض لحم ساعدى: النّزق و قلّة الكتمان. [134]
و در حديث سليمان بن خالد است از حضرت صادق عليه السّلام كه:إنّكم على دين، من كتمه اعزّه الله و من أذاعه أذلّه الله. [135]
جابر بن يزيد گويد كه: حضرت أبو جعفر محمّد باقر عليه السّلام هفتاد هزار حديث به من گفت كه به هيچ كس نگفتم و هرگز نخواهم گفت. و چون آن جناب از دنيا رفت دل من بسيار تنگ و گردن من به حمل آن احاديث گران شد، به خدمت أبو عبد الله عليه السّلام عرض كردم كه چنين حالتى مرا است. فرمود: به صحرا رو و حفره‏اى حفر كن و سر خود را در آن بياويز و بگو محمّد بن على الباقر عليه السّلام چنين و چنان به من گفت و خاك بر روى وى كن. [136]
بيست و يكم، شيخ و اوستاد:
و اين بر دو گونه است: استاد خاصّ و استاد عامّ.
استاد خاصّ آنست كه بخصوصه منصوص و مخصوص به اشاره و هدايت است كه نبىّ و خلفاى خاصّه اوست.
و استاد عام آن بود كه به خصوص مأمور به هدايت نباشد و لكن داخل در عموم‏فَاسْألُوا أهْلَ الذِّكْرِ إنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمونَ 16: 43(سوره نحل آيه 43) باشد. و سالك را در هيچ حالى چاره‏اى نيست از اوستاد خاصّ اگر چه به وطن مقصود رسيده باشد. [137]
چه آداب وطن را نيز او مى‏آموزد و والى آن مملكت نيز اواست.
و ضرورت عامّ در حال سلوك است، بلكه در اواخر سلوك كه حصول تجلّيات ذاتيّه و صفاتيّه شد نيز همراهى او در كار، و آنچه از ارباب سلوك در باب آداب و ارادت خدمت شيخ ذكر كرده‏اند مراد استاد خاصّ است اگر چه در عامّ نيز به واسطه قيام او در هدايت مقام خاصّ به حسب تفاوت مراتب ملاحظه ادب و ارادت لازم است.
و آنچه اكثر مى‏فهمند از توقّف سلوك بر شيخ آنست كه طلب سلوك بى‏راهنمائى شيخ و استاد و متابعت او صورت نبندد. و اين اگر چه چنين است و لكن مرحله ديگر نيز هست از اين بالاتر، چه مرافقت استاد خاصّ در جميع احوال بر ترتيب مظاهر، چنانچه رمزى از آن بيايد، از اهمّ شرايط و اعظم لوازم است و مرافقت استاد عامّ نيز سيّما از براى مبتدى اولى و انسب.
و معرفت استاد خاصّ در بدو امر به طريقى است كه در تحصيل ايمان اصغر گذشت و در آخر خود خود را شناساند.
و اما استاد عامّ شناخته نمى‏شود مگر به مصاحبت او در خلأ و ملأ و معاشرت باطنيّه و ملاحظه تماميّت ايمان جوارح و نفس او. و زينهار به ظهور خوارق عادات و بيان دقائق نكات و اظهار خفاياى آفاقيّه و حباياى انفسيّه و تبدّل بعضى از حالات خود، به متابعت او فريفته نبايد شد، چه اشراف بر خواطر و اطّلاع بر دقائق و عبور بر ماء و نار و طىّ زمين و هوا و استحضار از آينده و امثال اين‏ها در مرتبه مكاشفه روحيّه حاصل مى‏شود و از اين مرحله تا سر منزل مقصود راه بى‏نهايت است‏
و بسى منازل و مراحل است، و بسى راهروان اين مرحله را طىّ كرده و از آن پس، از راه افتاده به وادى دزدان و ابالسه داخل گشته، و از اين راه بسى كفّار را اقتدار بر بسيارى از امور حاصل بلكه از تجلّيات صفاتيّه نيز پى به وصول صاحبش به منزل نتوان برد. و آنچه‏
مخصوص واصلين است تجلّيات ذاتيّه است و آن نيز قسم ربّانيّه‏اش، نه روحانيّه.
و از براى معرفت استاد و شيخ طريقه ديگر است كه به آن اشاره مى‏شود، إن شاء الله.
بيست و دوم، ورد:
و آن عبارت است از اذكار و اوراد كلاميّه لسانيّه‏اى چند كه مفتّح ابواب راه و معين سالك است در عقبات و عوائق و مهمّات. و از شرائط و لوازم آن اذن استاد است و اجازه آن. و بى اذن او شروع در آن غير مجوّز است، چه آن حكم دوائى را ماند كه يكى را نافع و يكى را مضرّ، و زمانى دوا و زمانى سمّ است، و مقدارى از آن شفاء و مقدارى مرض است. و همچنين وردى با وردى گاه مضرّ است و بدون آن نافع، گاهى باشد كه به زيادت عددى از آن يا نقصانش خواننده به خطر مى‏افتد.
بلى آنچه از استادان حاذق اذن عامّ داده‏اند اجازه عامّه در آن حاصل است.
و ورد بر چهار قسم است: قالبى و نفسي. و هر يكى يا اطلاقى است و يا حصرى. و اهل سلوك را به قالبى اعتنائى نيست. [140]